Haaruitval door medicijnen


Naast de meest bekende oorzaken voor haaruitval zoals alopecia androgenetica en alopecia areata, kan haaruitval ook veroorzaakt worden door genetische aanleg (erfelijkheid), hormonen, vermagering, schildklieraandoeningen, ijzergebrek, stress of als bijwerking van medicijnen. Als medicijnen de oorzaak zijn kan het haarverlies zowel tijdelijk als blijvend zijn.

Hoe kan een medicijn haaruitval veroorzaken?
Haar wordt geproduceerd in de haarfollikel. Vervolgens doorloopt het een haargroeicyclus. De cyclus bestaat uit verschillende fasen: een groeifase, vervolgens een overgangsfase (van zo’n twee weken) en een rustfase (van zo’n drie maanden). Hierna valt de haar uit. Na de rustfase wordt een nieuwe haar geproduceerd in de haarfollikel en begint de cyclus opnieuw. De groeifase kan vier tot acht jaar duren en bepaalt de lengte van het haar.

Meestal bevindt zich 80-90 procent van de haarfollikels in de groeifase en 10-15 procent in de rustfase.

Een geneesmiddel kan ervoor zorgen dat de haren versneld overgaan van de groeifase naar de rustfase, waardoor ze eerder uitvallen. Meestal begint de haaruitval twee tot vier maanden nadat het medicijn voor het eerst is ingenomen.

Hoe vaak komt het voor?
Hoe vaak de bijwerking haaruitval kan voorkomen staat netjes vermeld op de bijsluiter. Bij sommige medicijnen (een aantal chemokuren bijvoorbeeld) komt het zeer vaak voor. Eigenlijk altijd als deze medicijnen worden gebruikt. Bij andere medicijnen (bijvoorbeeld bepaalde schildkliermedicatie) komt het maar zeer zelden voor. Omdat namen als vaak of zelden niet zoveel zeggen, zijn er getallen aan verbonden.

Zeer vaak betekent dat het bij meer dan 10% van de gebruikers van het medicijn voorkomt.

Vaak betekent dat het bij tussen 1 tot 10% van de gebruikers van het medicijn voorkomt.

Soms betekent dat het bij tussen 0,1 tot 1% van de gebruikers van het medicijn voorkomt.

Zelden betekent dat het bij tussen 0,01 tot 0,1% van de gebruikers van het medicijn voorkomt.

Zeer zelden betekent dat het bij minder dan 0,01% van de gebruikers van het medicijn voorkomt.

Wordt alleen gemeld betekent dat het nog minder vaak voorkomt dan bij 0,01% van de gebruikers van een medicijn, maar het is niet bekend hoe vaak dit is.

Als je gaat zoeken van welke medicijnen bekend is of ze haaruitval veroorzaken, dan vindt je wel groepen zoals cytostatica, antistollingsmiddelen, bepaalde bloeddrukverlagers. Maar niet alle middelen uit die groep veroorzaken haaruitval, dus dan weet je nog niets. Of je bent bang om bepaalde medicijnen uit die groep in te nemen, terwijl die helemaal geen kwaad kunnen. Onderaan vind je daarom een lijst met alle medicijnen op naam en erbij vermeld hoeveel kans er is op de bijwerking haaruitval of alopecia.

Tijdelijk of blijvend?
Meestal gaat het haar weer groeien nadat het geneesmiddel is gestopt. Vaak is dit zo’n twee tot drie maanden erna. Maar bij sommige medicijnen herstelt de haargroei niet. Dit is bijvoorbeeld het geval bij chemotherapie met docetaxel (Taxotere®).

Is haaruitval als bijwerking te herkennen?
Dat is best lastig omdat er vaak een lange tijd zit tussen de start met een nieuw geneesmiddel en het uitvallen van het haar. Bovendien zijn er ook andere oorzaken van haaruitval zoals ziekte en stress.

Gelijk stoppen dan maar?
Als je een geneesmiddel gebruikt dat haaruitval kan veroorzaken en je krijgt ook last van haaruitval, dan is de verleiding groot om gelijk met het medicijn te stoppen. Maar overleg altijd eerst met je arts. Mogelijk zijn er andere medicijnen die je kunt nemen. Zomaar stoppen met bijvoorbeeld een middel tegen epilepsie is gevaarlijk. En van de ene op de andere dag stoppen met een antidepressivum kan zware bijwerkingen geven.

Hieronder staan de merkloze namen van de geneesmiddelen die haaruitval veroorzaken met daarachter de merknamen. Ervoor staat hoe vaak de bijwerking voorkomt bij gebruikers van het middel.

ZV zeer vaak

V vaak

S soms

Z zelden

ZZ zeer zelden

G wordt alleen gemeld

amfetaminen

 G  dexamfetamine  Amfexa
 V  methylfenidaat  Concerta, Equasym, Medikinet, Ritalin

antiafstotingsmiddelen

 V  tacrolimus  Adport, Advagraf, Envarsus, Modigraf, Prograft,

anticonceptiepil en andere geslachtshormonen

 V  bicalutamide  Biluron, Casodex
 Z  clomifeen  Clomid
 S  desogestrel  Cerazette, Delamonie
 S  estradiol/dienogest  Qlaira
 S  estradiol/nomegestrol  Zoely
 Z  ethinylestradiol/desogestrel  Marvelon, Mercilon, Strelicia,
 S  ethinylestradiol/drospirenon  Daylette, Rosal, Xanthadu, Yasmin, Yaz
 S  ethinylestradiol/etonogestrel  Nuvaring
 S  ethinylestradiol/gestodeen  Lisvy, Minulet
 S  ethinylestradiol/levonorgestrel  Lovette, Microgynon, Stederil, Seasonique,
Trigynon, Trinordiol
 S  ethinylestradiol/norelgestromine  Evra
 S  ethinylestradiol/norethisteron  Neocon, Trinovum
 S  ethinylestradiol/norgestimaat  Cilest
 V  etonogestrel  Implanon NXT
 ZZ  flutamide
 V  levonorgestrel  Isteranda, Kyleena IUD, Mirena IUD, Norlevo,
Postinor
 V  medroxyprogesteron  Depo-Provera 150, Sayana, Depo-Provero 500,
Provera
 G  megestrol
 V  nandrolon  Deca-Durabolin
 V  nilutamide  Anandron
 V  tamoxifen
 S  testosteron  Andriol, Androgel, Nebido, Sustanon, Testim,
Tostran,
 S  ulipristal  Esmya

antidepressiva

 Z  amitriptyline  Sarotex
 S  citalopram  Cipramil
 ZZ  clomipramine
 Z  doxepine  Sinequan
 S  escitalopram  Lexapro
 S  fluoxetine  Prozac
 Z  imipramine
 V  lithium  Camcolit, Lithiumcarbonaat, Priadel
 ZZ  maprotiline
 Z  nortriptyline  Nortrilen
 S  sertraline  Zoloft
 S  venlafaxine  Efexor

antistollingsmiddelen

 Z  acenocoumarol
 S  argatroban  Arganova
 Z  dalteparine  Fragmin
 Z  enoxaparine  Clexane
 G  fenprocoumon  Marcoumar
 S  heparine

antivirale middelen

 S  aciclovir  Zovirax
 S  ganciclovir  Cymevenene
 ZV  ribavirine  Rebeto
 S  valganciclovir  Valcyte

biologische ontstekingsremmers tegen psoriasis, ziekte van crohn, colitis ulcerosa

 V  adalimumab  Humira 40
 S  certolizumab pegol  Cimzia
 V  golimumab  Simponi
 S  infliximab  Flixabi, Inflectra, Remicade, Remsima

bloeddrukverlagers
ACE-remmers

 V  captopril
 V  captopril/hydrochloorthiazide
 S  enalapril  Renitec
 S  enalapril/hydrochloorthiazide  Co-Renitec, Renitec Plus
 Z  lisinopril  Zestril
 Z  lisinopril/hydrochloorthiazide
 S  perindopril/amlodipine  Coveram
 S  quinapril/hydrochloorthiazide  Acuzide
 G  quinapril  Acupril
 G  ramipril
 S  ramipril/hydrochloorthiazide
 G  verapamil/trandolapril  Tarka
 G  zofenopril  Zofil
 angiotensine-II-antagonisten
 Z  losartan/hydrochloorthiazide  Cozaar Plus, Fortzaar, Hyzaar
 betablokker
 Z  atenolol
 Z  atenolol/chloortalidon
 ZZ  bisoprolol  Emcor
 ZZ  bisoprolol//hydrochloorthiazide
 S  carvedilol
 Z  metoprolol  Selokeen
 Z  metoprolol/hydrochloorthiazide  Selokomb
 Z  propranolol  Hemangiol
dihydropyridinen
S amlodipine Norvasc

cholesterolverlagende middelen

 S  atorvastatine  Lipitor
 S  bezafibraat  Bezalip
 V  ciprofibraat  Modalim
 S  ezetimid/simvastatine  Inegy
 G  ezetimid/atorvastatine  Atozet
 Z  gemfibrozil  Lopid
 S  pravastatine  Selektine
 S  pravastatine/fenofibraat  Pravafenix
 Z  simvastatine  Zocor

middelen tegen epilepsie

 ZZ  carbamazepine  Tegretol
 Z  clonazepam  Rivotril
 G  gabapentine  Neurontin
 S  levetiracetam  Keppra, Kevesy, Matever
 V  oxcarbazepine  Trileptal
 V  topiramaat  Topamax
 V  valproïnezuur  Depakine, Orfiril
 V  zonisamide  Zonegran

jicht

 Z  allopurinol  Acepurin, Zyloric

middelen tegen kanker

 ZV  5-fluoro-uracil  Fluorouracil, Efudix
 V  amsacrine  Amsidine
 S  anagrelide  Xagrid
 G  bevacizumab  Avastin (vaker indien >65 jaar)
 ZV  bleomycine  Bleomycine
 ZV  busulfan  Busilvex, Myleran
 V  capecitabine  Xeloda
 V  carboplatine  Carbosin
 S  cisplatine  Platosin
 V  cytarabine  DepoCyte
 ZV  cyclofosfamide  Endoxan
 S  dacarbazine  Deticene
 V  dasatinib  Sprycel
 ZV  daunorubicine  Cerubidine
 ZV  dexrazoxaan  Cardioxane, Savene
 ZV  docetaxel  Taxotere
 ZV  doxorubicine  Caelyx, Doxorubin, Myocet
 ZV  epirubicine  Farmorubicine
 ZV  erlotinib  Tarceva
 ZV  etoposide  Toposin, Vepesid
 ZV  gemcitabine
 Z  hydroxycarbamide  Hydrea, Hydroxyurea
 ZV  idarubicine  Zavedos
 ZV  ifosfamide  Holoxan
 V  imatinib  Glivec
 ZV  irinotecan  Campto
 Z  lomustine  Belustine
 ZV  melfalan  Alkeran
 Z  mercaptopurine  Puri-Nethol, Xaluprine
 S  methotrexaat  Exthexate, Metoject
 ZV  mitoxantron  Mitoxantron
 S  mitomycine  Mitomycin-C Kyowa, Mitomycine SEP
 ZV  oxaliplatine  Oxalisin
 ZV  paclitaxel  Abraxane, Paclitaxin
 ZV  pemetrexed  Alimta, Armisarte
 ZV  procarbazine  Natulan
 ZV  rituximab  Mabthera
 ZV  sorafenib  Nexavar
 V  sunitinib  Sutent
 V  tegafur/gimeracil/oteracil  Teysuno
 ZV  temozolomide  Temodal
 ZV  teniposide  Vumon
 ZV  topotecan  Hycamtin
 ZV  trastuzumab  Herceptin
 ZV  vinblastine  Blastivin
 ZV  vincristine
 ZV  vinorelbine  Navelbine

 maagzuurremmers

 Z  cimetidine
 Z  esomeprazol  Nexium, Nexium Control
 ZZ  famotidine
 Z  lansoprazol  Prezal
 Z  omeprazol  Losec, Losecosan, Omecat
 ZZ  ranitidine  Zantac

middelen tegen malaria

 S  artesunaat  Malacef 60
 S  atovaquon/proguanil  Malarone, Malarone junior
 S  chloroquine  A-CQ 100 chloroquine
 G  hydroxychloroquine  Plaquenil
 G  mefloquine  Lariam
 Z  proguanil  Paludrine

metalen

 Z  aurothiomalaat  Tauredon
 ZZ  seleensulfide  Selsun

Remt vorming moedermelk

 S  cabergoline  Dostinex

MS-middelen

 ZV  interferon alfa-2a  Roferon A
 ZV  peginterferon alfa-2a  Pegasys
 ZV  peginterferon alfa-2b  Pegintron

ontstekingsremmende pijnstillers

 Z  celecoxib  Celebrex
 ZZ  diclofenac  Cataflam, Voltaren K
 ZZ  diclofenac/misoprostol  Arthrotec
 G  ibuprofen  Advil, Brufen, Nurofen, Sarixell, Spidifen, Zafen
 S  indometacine
 G  ketoprofen  Rilies
 Z  naproxen  Aleve
 Z  naproxen/esomeprazol  Vimovo
 Z  piroxicam

ontstekingsremmers maagdarmkanaal en bij reuma

 S  sulfasalazine  Salazopyrine
 S  mesalazine  Asacol, Mezavant, Pentasa, Salofalk
 S  olsalazine  Dipentum

middelen tegen osteoporose

 V  alendroninezuur  Bonasol, Fosamax
 G  risedroninezuur  Actonel

middelen tegen psychose

 S  aripiprazol  Abilify
 S  olanzapine  Zypadhera, Zyprexa
 S  paliperidon  Invega, Trevicta, Xeplion
 S  risperidon  Risperdal

Schildkliermedicatie

 V  carbimazol
 V  propylthiouracil
 ZZ  thiamazol  Strumazol

middelen tegen schimmel

 S  posaconazol  Noxafil
 Z  fluconazol  Diflucan
 G  itraconazol  Trisporal
 S  ketoconazol
 ZZ  terbinafine
 V  voriconazol  Vfend

Somatostatine analoga (remmen hormonen)

 V  lanreotide  Somatuline
 V  octreotide  Sandostatine, Siroctid
 V  pasireotide  Signifor

vaccins

 G  normaal immunoglobuline (iv)  Flebogamma DIF, Gammagard S/D, Gamunex,
Intratect, Kiovig, Nanogam, Octagam, Panzyga,
Privigen

vitamine A derivaten tegen psoriasis, eczeem, acne en sommige kankervormen

 ZV  acitretine  Neotigason
 V  alitretinoïne  Toctino
 V  bexaroteen  Targretin
 Z  isotretinoïne
 ZV  tretinoïne Vesanoid

middelen tegen wormen en schurft

 V  albendazol  Eskazole

ziekte van Parkinson

 S  bromocriptine  Parlodel
 Z  Levodopa/carbidopa  Duodopa, Sinemet

Staat het niet in de bijsluiter?

Mocht je last krijgen van haaruitval door medicijnen terwijl het niet in de bijsluiter staat, geef het dan door aan Lareb: https://www.lareb.nl/nl en aan mij zodat ik deze lijst kan aanpassen.